Borüs Lyatojünsküy

noatädan Lukrayänik
Borüs Lyatojünsküy
Liatoshinsky.jpg
Moted: Борис Миколайович Лятошинський
22 dekul 1894, 22 dekul 1894
Jütomür
Deadam: 15 prilul 1968
Küyiv
Cal(s): dilekan[*], noatädan[*], musigadugälavan[*], profäsoran[*]
Tatät(s): Lämporän Rusänik[*], Sovyätarepüblik Sogädimik Lukrayänik[*], Sovyätabalatam

Hiel ,Borüs Mükolayovüc Lyatojünsküy’ (Lukrayänapüko: Борис Миколайович Лятошинський) (Jütomür, 1895 yanul 3id (1894 dekul 22id) — Küyiv, 1968 prilul 15id äbinom noatädan, dilekan e dugälavan Lukrayänik, balan fünanas nulädima in musig klatädik Lukrayänik.

LifajenädRedakön

 
Mebamal in ,Jütomür’.

El ,Lyatojünsküy’ pämotom in zif ,Jütomür’, ettimo topöl in provin (,guberniya’): Volüniän Lämporäna Rusänik (nutimo cifazif provina: ,Jütomür’ in Lukrayän). Tat oma äbinom jenavatidan e juladilekan, mot oma äpianodof ed äkanitof gudiko. Labü baldöt yunik äprimom ad pianodön e viälön. Ämusigom in julamusigalef e bäldotü yels degfol änoatädom vobis sembal, bevü votiks luröbafolümi e pianodafolümi. Vobs balid noatädana yunik päplösenons sekaliegiko fa musigans topik.

Ün 1913 el ,Lyatojünsküy’ äprimom ad studön pö spikädatidod gitas nivera tö Küyiv, ed ottimo aprimön ad sumön noatäditidi privatik ko hiel ,Reinhold Glier’. Ägredätükom pö niver ün 1918, pö musigakadäm ün 1919. Bevü vobs dü yels pö musigakadäm pejaföl binons Luröbafolüm 1id op. 1 e Sümfon 1id op. 2. Poso ävedom tidan pö musigakadäm tö Küyiv äd ün 1935 profäsoran noatädava e musigalefama. Dü yels 1935–1938 e primü degyel folid ätidom i pö musigakadäm moskavik. Ün 1939 ävedom presidan Balatama noatädanas sovyätik Lukrayäna. Yelis krigik älifädom in zif: ,Saratov’, kö älautom vobis mödik, b.v. «Lulümi Lukrayänik», Luröbafolümi 4id, Danüdasökaleodi stabü pöpayegäds Lukrayänik pro luröbafolüm, Danüdasökaleodi pro folüm bladastumas boadik, Kilümi 2id, Danüdasökaleodi e Preluds pro pianod, romansadis stabü poedots hiela ,Maksüm Rülsküy’ e hiela ,Volodümür Sosyura’, ä bevobots plu jöldeg pöpalidas Lukrayänik. Karier ela ,Lyatojünsküy’ änafädon pos lukrüt japik Sümfoni 2id omik telöl; päkusädom demü «fomedim», kelos in Sovyätabalatam ettimik äsinifon neflenami flanaü cifodanef sovyätik.

Pos fin kriga ägekömom ini Lukrayän. Deadam hiela ,Stalin’ äbinon ome prim lekanaliba gretikum. Dönu äprimom ad pledön rouli veütik in musigalif. Ün period et älautom vobis mödik nulikis, bevü votikis Sümfoni 3id, romansadi sümfonik «Hrajüna», «Poedoti balama», poedoti «Su jols ela ,Veixel’», konsärti pro pianod e musigalef, ed i vobis pro kor. Bevü vobs lätikün ela ,Lyatojünsküy’ binon Sümfons 4id e 5id, «Danüdasökaleod Slavik» e «Poedot lürigik». Süpo ye ädeadom ün 1968, bäldotü yels 73.


VobotemRedakön

Dalilolöd!

El ,Sonata-balada’ (1925) ela ,Lyatojünsküy’
pepledöl fa hiel ,Andriy Bondarenko’:

Bevü vobs ela ,Lyatojünsküy’ binons lops tel, sümfons lul (1918, 1935/36, 1951/54, 1963, 1966), danüdasökaleods, primüms, pianodakonsärt, cemamusig (b.v. luröbafolüms fol, pianodakilüms kil e viälasonat), vobs pro pianod, lids, bevobots pöpalidas, kors, kantats, teatamusig e filmamusig. Balido stül oma päflunon fa vönaoloveikod romatik (b.v. ,Borodin’, ,Caykovskiy’), ab ün degyel telid el ,Lyatojünsküy’ plu päflunom fa el ,avantgarde’ Zänoda⸗ e Vesüda⸗Yuropik. De yel 1929 stül omik äbalugikumom e äziläkom diletis mödikum se pöpamusig Slavik.

Kobü hiel ,Levko Revuzküy’ el ,Lyatojünsküy’ äbinom balan noatädanas Lukrayänik flunilabikünas tumyela 20id. Bevü studans omik binoms: ,Leonid Hrabovsküy’, ,Valentün Sülvestrov’, ,Ivan Karabüz’ e ,Yevhen Stankovüc’.

Lised vobasRedakön

 
Föfaflan lopa ela ,Lyatojünsküy’: «Doatalin goldik» (Lukrayänapüko: Золотий обруч) penoatädöla ün yel 1923. Librät pipenon fa hiel ,Yakiv Mamontiv’ stabü konot hiela ,Ivan Franko’ tiädü «Zahar Berkut» (Захар Беркут). Balidbitid äjenon ün 1930.

Lops

  • «Золотий обруч» [Doatalin goldik] stabü konot hiela ,Ivan Franko’ tiädü «Zahar Berkut» (1929)
  • «Щорс» [,Jcors’], (librät: ,I. Kocerha’ e `,M. Rülsküy’ (1937)

Pro kor e musigalef

  • «Урочиста кантата» [Kantat lezälik] (vödem: ,Maksüm Rülsküy’) (1939)
  • «Заповіт» [Tästum] (vödem: ,Taras Jevcenko’) (1939)

Pro musigalef sümfonik

  • Sümfons lul:
    • Sümfon 1id (1918–1919, perevidöl 1967)
    • Sümfon 2id (1935–1936, perevidöl 1940)
    • Sümfon 3id (1950, perevidöl 1954)
    • Sümfon 4id (1964)
    • Sümfon 5id «Slavik» (1965–1966)
  • Noatedasökaleods, primüls, poemots sümfonik:
    • se musig pro filmots (1931–32)
    • se musig pro filmot: «Taras Jevcenko» (1952)
    • se musig pro lügadramat ela ,William Shakespeare’: «Ромео і Джульєтта» [,Romeo e Juliet’] (1955)
    • «Польська сюїта» [Danüdasökaleod Polänik] (1961)
    • ,Balata’ «Гражина» [Grajüna] pro musigalef sümfonik (1955)
    • «Слов'янська сюїта» [Danüdasökaleod Slavik] (1966)
    • Primül stabü pöpayegäds Lukrayänik fol (1926)
    • «Слов'янська увертюра» [Primül Slavik] (1961)
    • «Урочиста увертюра» [Primül lezälik] (1968)
    • «Поема возз'єднання» [Poedot dönabalama] (1949–1950)
    • Poedot «Len jols ela ,Veixel’» (1958)
    • Poedot lürigik memü el ,Reynhold Gliyer’ (1964)
  • «Фантастичний марш» [Maleküm magälik] (1920)

Pro pianod e musigalef

  • «Слов'янський концерт» [Konsärt Slavik] (1953)

Pro blatamusigalef

  • «Урочистий марш 99 стрілецької дивізії» [Maleküm lezälik günadivida 99id (1931)
  • «2 похідних марші» [Maleküms tel] (1932, 1936)

Pro vög e musigalef

  • Romansads kil (vödem: poedans vönik Tsyinänik) (1925)
  • Romansads tel (vödem: ,Alexandr Pujkin’, ,Kondratiy Rülyeyev’ (1951)

Pro vög e cemamusigalef

  • Romansads tel (vödem: ,Konstantin Balmont’) (1923)

Pro cemamusigalef

  • Pro blatastumafolüm:
    • Noatedasökaleod (1944)
    • Noateds kil (1939)
  • Pianodakilüms tel (1922, 1942)
  • Stinafolüms fol (1915, 1922, 1928, 1943)
  • Noatedasökaleod pro folüm su pöpayegäds Lukrayänik (1944)
  • «Український квінтет» [Lulüm Lukrayänik] (1942, perevedöl 1945)
  • Pro viäl e pianod:
    • Sonat (1926)
    • Noateds kil su pöpayegäds Tacikänik (1932)
  • Pro brat e pianod:
    • ,Nocture’ e ,scherzo’ (1964)
  • Pro col e pianod:
    • Masurs tel su pöpayegäds Polänik (1953)

Pro pianod

  • Sonats tel (1924, 1925),
  • Noateds vel – «Відображення» [Dajon] (1925), Balad (1928), Danüdasökaleod
  • Preluds tel (1942)
  • Preluds lul (1943)
  • ,Etude’ konsärtik, rondodüm (1962) e votiks

Kors

  • su vödems hiela ,Ivan Franko’ (1941)
  • su vödems hiela ,Taras Jevcenko’:
    • Kors tel su vödems hiela ,Taras Jevcenko’: «Тече вода в синє море», «Із-за гаю сонце сходить» (1949–51)
    • «За байраком байрак», «Над Дніпровою сагою» e «У перетику ходила» (1960)
  • su vödems hiela ,Alexandr Pujkin (sirkül: «Пори року» [Säsuns], 1949, 1952)
  • su vödems hiela ,Afanasiy Fet’ (1961)
  • su vödems hiela ,Maksüm Rülsküy’:
    • Kors lul op. 64 (1964)
    • Kors fol op. 65 (1964)
  • su vödems poetanas votik (sirkül: «З минулого» [Se paset], 1966) e votiks

Romansads

  • su vödems poetanas votik: lul (1922), kil (1922), «Місячні тіні» [Munams] (1923), e votiks
  • su vödems hiela ,Percy Bysshe Shelley’ (1923), hiela ,Maurice Maeterlinck’ (1923), hiela ,Alexandr Pujkin’ (1936), hiela ,Ivan Franko’ (1940), hiela ,L. Pervomajskij’ (1940), hiela ,Volodümür Sosyura’ (1942), hiela ,Adam Mickiewicz’ (1955), e votikanas

Bevobots pöpalidas Lukrayänik

  • Pro vög e pianod: tel (1934); deg (1937); deglul (1941), lul (1941) e votiks
  • Pro kor ,a capella’ (1942)

Teata⸗ e filmamusig

  • Pro teataplösens mäl (1932–57), sevedo: «У пущі» [In fot] jiela ,Lesya Ukrayinka’ e «Ромео і Джульєтта» [,Romeo e Juliet’] hiela ,William Shakespeare’
  • Pro filmots degfol:
    • «Кармелюк» (1931)
    • «Іван» (1932)
    • «Любов» (1933)
    • «Кришталевий палац» (1934)
    • «Червона хустина» (1934)
    • «Новели про героїв-льотчиків» (1938)
    • «Визволення» (1940)
    • «Тарас Шевченко» (1951)
    • «Полум'я гніву» (1955)
    • «Кривавий світанок» (1956)
    • «Іван Франко» (1956) ‎
    • «Григорій Сковорода» (1960)‎
    • «Летючий корабель» (1960)
    • «Повія» (1961)

Bevobots noatedas noatädanas votik

  • Lop: «Енеїда» [,Eneyida’] hiela ,Mükola Lüsenko’
  • Lop: «Тарас Бульба» [,Taras Bulba’] hiela ,Mükola Lüsenko’ (kobü hiel ,Levko Revuzküy’)
  • ,Polonaises’ tel e maleküm hiela ,Mükola Lüsenko’
  • Viälakonsärt hiela ,Reynold Gliyer’: fin e musigömam

Yums plödikRedakön