Difference between revisions of "Püthagoras"

4 bytes removed ,  12:27, 2014 mayul 7id
p
valikos ad val
p (Bot: Migrating 112 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q10261 (translate me))
p (valikos ad val)
Hiel '''Püthagoras se Samos''' (''Grikänapüko:'' '''Πυθαγόρας'''; pämotöl vü 580 e 572 b.K. - ädeadöl vü 500 e 490 b.K.) äbinom [[matematan]] ä [[filosopan]] vöna-[[Grikän]]ik, <ref>Ma hiel [[Diogenes Laertius]], „El Püthagoras äbinom balidan, kel ädatuvon vödi: ''[[filosop]]'' ed änemon oki filosopani“ (Φιλοσοφίαν δὲ πρῶτος ὠνόμασε Πυθαγόρας καὶ ἑαυτὸν φιλόσοφον: ''Lifüps filosopanas'' [http://classicpersuasion.org/pw/diogenes/dlintro.htm 1.12] ([http://www.mikrosapoplous.gr/dl/dl01.html#thales Grikänapük]).</ref> äsi jafan mufa relik labü nem: [[pütagorim]]. Suvo pastudinom as matematan gretik, müsteran ä nolavan; anans ye edöbatabükons veüti keblünotas omik matemate e natafilosope.<ref>[[Walter Burkert]]'s lebuk: ''Lore and Science in Ancient Pythagoreanism'' („Nol e Nolav Pütagorima Vönik“; l. literati) eblinon dotis ömik demü vönaoloveikods valemik Grikäna Klatädik, nen vestig pizepöls jü prim tumyela 20id, ma kels el Püthagoras ikeblünom mödikosi matemate e nolave.</ref> Hiel [[Herodotos]] äbepenom omi as „filosopan skilikün bevü Grikänans“.<ref>Herodotus, iv. 95.</ref> Nem omik jiniko äyümon omi lü el [[Apollo]] jiela [[Püthia]]; hiel [[Aristippus]] äplänom nemi omik soiko: „äsagom (''agor-'') verati no läs, kas Püthia (''Pyth-'')“, e hiel [[Iamblichus]] äpenom dö konot, ma kel jiel Püthia ibüosagof, das mot grodik oma ömotof mani levemo jöniki, sapiki, ä frutiki menefe.<ref>Riedweg 2005, pads: 5-6, 59, 73.</ref>
 
Sevädom ledino sekü [[Leset hiela Püthagoras]], kel jünu panemon stimü om. Sevädik as „fatan numas“, el Püthagoras äkeblünom [[filosop]]e e tide relik finü tumyel 6id b.K. Sekü konäds mödik, kels fikulükons vestigami vobotema e lifüpa omik igo plu, kas utis [[büsokratan]]as, kanoy sagön konfido te nemödikosi dö om e tid omik. Sevoy, das el Püthagoras e tidäbs omik äkredons, das val pistabon su [[matemat]], das nums äbinons lejenöf dibätikün, e das dub nums valikosval kanon pabüosagön e pamafön as ritmuts ud as sirkülams jenotas. Ma hiel [[Iamblichus]], el Püthagoras äsagom, das „num binon mastian fomas e tikamagotas äsi kod godas e diabas.“
 
Äbinom man balid, kel änemom oki „filosopani“ ü sapilöfani,<ref>[[Cicerus]], ''[[Tusculan Disputations]]'', 5.3.8-9 = [[Heraclides Ponticus]] fr. 88 Wehrli, [[Diogenes Laertius]] 1.12, 8.8, [[Iamblichus]] ''VP'' 58. El Burkert ästeifülom ad nekredovükön vönaoloveikodi at, kel ye pejelodon fa hiel C. J. De Vogel: ''Pythagoras and Early Pythagoreanism'' (1966), pp. 97-102, e hiel C. Riedweg, ''Pythagoras: His Life, Teaching, And Influence'' (2005), p. 92.</ref> e tikamagots omik äflunons eli [[Platon]]. Leido te nemödikos sevädon dö el Püthagoras, bi penäds valik oma peperons. Vü keblünots ele Püthagoras pegivülöls, ba mödiks äbinons jenöfo dunods tidäbas, kevobanas u fovanas omikas.
1,890

edits